POKRZYWDZONY - JAKO OSKARŻYCIEL PRYWATNY

W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego, które godzą tylko pośrednio w interes publiczny, bezpośrednio zaś w interes prywatny pokrzywdzonego, może on jako oskarżyciel prywatny wnosić i popierać przed sądem oskarżenie (art.59 § 1 kpk). W toku tego procesu oskarżyciel prywatny dochodzi swego indywidualnego interesu, a Państwo w dążeniu do sprawiedliwego ukarania sprawcy w tym zakresie powierza wykonywanie swojej publicznej funkcji ścigania samemu pokrzywdzonemu. Akt oskarżenia w sprawie z oskarżenia prywatnego może ograniczyć się do oznaczenia osoby oskarżonego, zarzucanego mu czynu oraz wskazania dowodów, na których opiera się oskarżenie (art.487 kpk).

Kodeks karny z dnia 6 czerwca 1997 r. przewiduje prywatnoskargowy tryb ścigania w stosunku do następujących przestępstw:

  • umyślnego lekkiego uszkodzenia ciała polegającego na spowodowaniu naruszenia czynności narządów ciała lub rozstroju zdrowia trwającego nie dłużej niż 7 dni (art.157 § 2 kk)
  • nieumyślnego lekkiego uszkodzenia ciała (art. 157 § 3 kk)
  • zniesławienia (art.212 kk)
  • zniewagi (art. 216 kk)
  • naruszenia nietykalności cielesnej (art. 217 kk)

Nadto prywatnoskargowy tryb ścigania przestępstw przewidziany jest w stosunku do niektórych przestępstw opisanych poza kodeksem karnym. Przykładem może być art. 46 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz.24 z późn. zm.) przewidujący odpowiedzialność karną za uchylanie się od obowiązku opublikowania sprostowania lub odpowiedzi albo publikacji takiego sprostowania lub odpowiedzi wbrew warunkom określonym w ustawie.

Policja na żądanie pokrzywdzonego zobowiązana jest do przyjęcia ustnej lub pisemnej skargi i zabezpieczenia dowodów, a następnie przesłania skargi do właściwego sądu. Na polecenie sądu Policja w sprawach z oskarżenia prywatnego dokonuje także innych określonych przez sąd czynności dowodowych, a ich wyniki przekazuje sądowi (art.488 kpk).

Rozprawę główną poprzedza prowadzone przez sędziego posiedzenie pojednawcze lub wyznaczone na wniosek stron bądź za ich zgodą postępowanie mediacyjne (art.489 § 1 i 2 kpk). Niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego i jego pełnomocnika na posiedzeniu pojednawczym bez usprawiedliwionej przyczyny uważa się za odstąpienie od oskarżenia . W przypadku nie usprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżonego na posiedzeniu pojednawczym, sprawę kieruje się na rozprawę główną.

W przypadku pojednania stron postępowanie się umarza. Równocześnie z pojednaniem strony mogą zawrzeć ugodę, której przedmiotem mogą być również roszczenia pozostające w związku z oskarżeniem. Ugoda taka zawarta na posiedzeniu pojednawczym jest tytułem egzekucji sądowej po nadaniu przez sąd klauzuli wykonalności (art. 494 kpk).

W razie braku pojednania sąd kieruje sprawę na rozprawę główną, wyznaczając w miarę możliwości jej termin. Strony obecne na posiedzeniu powinny w takim wypadku zgłosić wnioski dowodowe (art.495 kpk).

Postępowanie w sprawach z oskarżenia prywatnego umarza się za zgodą oskarżonego, jeżeli oskarżyciel prywatny odstąpi od oskarżenia przed prawomocnym zakończeniem postępowania. Zgoda oskarżonego nie jest wymagana, jeżeli odstąpienie przez oskarżyciela prywatnego od oskarżenia nastąpi przed rozpoczęciem przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. Niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego i jego pełnomocnika na rozprawie głównej bez usprawiedliwionych powodów uznaje się za odstąpienie od oskarżenia (art. 496 kpk).

Także na rozprawie strony mogą pojednać się oraz zawrzeć ugodę , której przedmiotem mogą być roszczenia pozostające w związku z oskarżeniem. Daje to podstawę dla sądu do umorzenia postępowania (art.499 kpk).

Prokurator w sprawach ściganych z oskarżenia prywatnego może wszcząć postępowanie lub wstąpić do postępowania już wszczętego, jeżeli uzna że wymaga tego interes społeczny. Postępowanie toczy się wówczas z urzędu, a pokrzywdzony, który przedtem wniósł oskarżenie prywatne, korzysta z praw oskarżyciela posiłkowego. Pokrzywdzony, który nie wniósł oskarżenia może do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej złożyć oświadczenie, że będzie działał w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Jeżeli prokurator, który wstąpił do postępowania, odstąpił potem od oskarżenia, pokrzywdzony powraca w dalszym postępowaniu do praw oskarżyciela prywatnego, a pokrzywdzony, który wcześniej nie wniósł oskarżenia , może w terminie 14 dni od daty powiadomienia go o odstąpieniu prokuratora od oskarżenia złożyć akt oskarżenia lub oświadczenie, że podtrzymuje oskarżenie jako prywatne. Jeżeli takiego oświadczenia nie złoży, sąd umarza postępowanie (art. 60 kpk).

Oskarżony może aż do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej wnieść przeciwko oskarżycielowi prywatnemu będącemu pokrzywdzonym wzajemny akt oskarżenia o ścigany z oskarżenia prywatnego czyn, pozostający w związku z czynem mu zarzucanym. Sąd rozpoznaje wówczas obie sprawy łącznie. Motywem takiego rozwiązania jest powszechnie znany fakt, iż w sprawach z oskarżenia prywatnego strony niejednokrotnie obrzucają się zarzutami i często oskarżony jest pokrzywdzonym i odwrotnie. Stąd też, w takiej sytuacji możliwym jest osądzenie wszystkich stron konfliktu, a sąd ma możliwość trafnego orzekania poprzez uwzględnienie i lepsze wyrażenie wzajemnego związku spraw.

Odstąpienie jednego z oskarżycieli prywatnych od oskarżenia powoduje umorzenie postępowania tylko w części dotyczącej wniesionego przezeń oskarżenia. Obaj oskarżyciele prywatni korzystają także z uprawnień oskarżonego. Pierwszeństwo zadawania pytań przysługuje temu oskarżycielowi prywatnemu, który pierwszy wniósł akt oskarżenia (art. 497 kpk).

Oskarżenie wzajemne jest niedopuszczalne , jeżeli prokurator wcześniej wszczął postępowanie albo przyłączył się do postępowania. Jeżeli natomiast prokurator przyłączył się do jednego z oskarżeń wzajemnych, sąd wyłącza oskarżenie przeciwne do osobnego postępowania. W razie objęcia przez prokuratora obu oskarżeń wzajemnych postępowanie toczy się z urzędu, zaś oskarżeni korzystają w odpowiednim zakresie również z uprawnień oskarżycieli posiłkowych (art. 498 kpk).


Opracowano w Prokuraturze Okręgowej w Świdnicy.